Πρόσφυγας σημαίνει λιποτάκτης...

"Η Συγχώρηση αυτού που σε έβλαψε, σε περιφρόνησε, σε διέβαλλε, σε επιβουλεύτηκε, σε εχθρεύτηκε (αδικώντας σε) καθ’ οιονδήποτε τρόπο είναι μια ανώτερη ηθική πράξη. Εξίσου υψηλή ηθική αξία έχει το να ζητήσει κάποιος ειλικρινή Συγχώρηση για τα δεινά που προκάλεσε (με τις πράξεις ή/και με την απραξία του) σε κάποιον άλλον. Με μια ΔΙΑΦΟΡΑ. Το δεύτερο έχει αξία ΜΟΝΟΝ όταν απευθύνεται σε κάποιον κατώτερο από πλευράς κοινωνικής/πολιτικής/οικονομικής ισχύος. Τι αξία μπορεί να έχει άραγε μια «Συγγνώμη» που απευθύνεται σε κάποιον «ανώτερο κοινωνικά» (και «ισχυρότερο») όπου εάν τολμήσεις να μην ζητήσεις «συγγνώμη» (συνοδευόμενο δε με πολλαπλάσια «αποκατάσταση» ζημιών) γι’ αυτά που του έκανες όταν ήταν «κατώτερος» μπορεί να σε συντρίψει «ανταποδοτικά» αλλά και «προς παραδειγματισμό» κάθε άλλου (κατώτερου αλλά και «ανώτερου») που θα αποτολμήσει τα ίδια;"

Πέμπτη, 16 Μαΐου 2013

H ΜΑΥΡΗ ΠΥΡΙΤΙΔΑ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΣΑΝΑΣ

Εκείνη... «η τεχνολογία αιχμής»!

Αλλαξε η ιστορία και σε τούτη την ταλαιπωρημένη γωνίτσα του κόσμου, κυρίως από μερικούς μπαρουτόμυλους, χωμένους σε δροσερές ρεματιές της δύσβατης χώρας μας...

ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΛΛΗΣ

Εγώ τη «μαύρη πυρίτιδα» τη γνώρισα... σαν Δημητσανίτικη. Ονομασία προέλευσης ανώτερης ποιότητας, με ιστορία λαμπρή και θορυβώδη! Αυτή που η ελληνική νομοθεσία... κάνει πως δεν την ξέρει, σαν να μην υπήρξε ποτέ.

Η μαύρη μπαρούτη αποτέλεσε για περίπου 600 χρόνια το κύριο εκρηκτικό προωθητικό μέσο. Με τη χαρακτηριστική «αντάρα» που άπλωνε πάνω από πεδία μαχών και τους κυνηγότοπους, άλλαξε τη ροή της ιστορίας, γκρέμισε κάστρα και αυτοκρατορίες, άλλαξε σύνορα και μετέβαλε όπλα, κυνήγια, κυνηγούς... και σκύλους. Η μαύρη μπαρούτη ήταν στην εποχή της... ένα προϊόν «τεχνολογίας αιχμής»! Οποιος την κατείχε, κατείχε ταυτόχρονα δύναμη, ανεξαρτησία, δυνατότητες αντίστασης και διατροφής μέσα από το κυνήγι, μέχρι και... αφορολόγητες παροχές από την εξουσία! Κάπως έτσι άλλαξε η ιστορία και σε τούτη την ταλαιπωρημένη γωνίτσα του κόσμου, κυρίως από μερικούς μπαρουτόμυλους, χωμένους σε δροσερές ρεματιές της δύσβατης χώρας μας...


Η Δημητσάνα, το Μαυρίλο, το Ζιλίχοβο, η Ναύπακτος, η Πάτρα, ήταν περιοχές με τη δική τους συμβολή στους μπαρουτόμυλους. Μπορεί η ιστορία της «μαύρης» μπαρούτης να είναι μεγάλη, αλλά η συνταγή της είναι απλή: αποτελείται από 75 μέρη νιτρικό κάλιο, 12,5 μέρη θείο και 12,5 μέρη άνθρακα.

Το θείο προερχόταν από ηφαιστιογενείς περιοχές. Στην Πελοπόννησο μια τέτοια ήταν το Εξαμίλι γύρω από την αρχαία Κόρινθο, αλλά γίνονταν και εισαγωγές από τη Μήλο ή τη Σικελία. Το κάρβουνο έπρεπε να είναι από λεπτά κλαριά μαλακών λευκόξυλων (ιτιά, λεύκα, κλήματα ή σφάκα) που καίγονταν σε λάκκους και σβήνονταν σε κατάσταση ατελούς καύσης, χωρίς νερό, ώστε να μη σταχτώσουν και να μην πάρουν υγρασία. Το νιτρικό κάλιο αποτίθεται σε μορφή κρυστάλλων, εκεί όπου σαπίζουν... περιττώματα και ούρα ζώων ή ανθρώπων ή εκεί όπου υπάρχει σήψη φυτών. Ετσι, στάβλοι, μαντριά, βουστάσια και περιστερώνες, ήταν περιζήτητοι στόχοι για τους νιτροσυλλέκτες της εποχής!

Λαθρεμπόριο...

Αποψη μπαρουτόμυλου της Δημητσάνας
Η Δημητσάνα -σαν κέντρο της κτηνοτροφικής Γορτυνίας με τα μεγάλα μαντριά γιδοπροβάτων- είχε μεγάλες δυνατότητες συλλογής νιτρικού καλίου... Οι περιστερώνες της Τήνου έκρυβαν... το φονικό μυστικό κάτω από το πέταγμα του αθώου εκπροσώπου του... Αγίου Πνεύματος. Η κοπριά τους για νίτρο ήταν κύριο εξαγωγικό προϊόν! Η οργάνωση αυτών των νιτροσυλλεκτών έγινε αμέσως μετά την κατάληψη της χώρας από τους Οθωμανούς, ήδη από το 1580... Την οργάνωσαν ακόμα καλύτερα οι Βενετοί στις περιόδους της Ενετοκρατίας, γι΄ αυτό δεν είναι καθόλου παράδοξο ότι η Ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 -που κερδήθηκε κυρίως με τη χρήση πυροβόλων όπλων- συμπίπτει και με τις πρώτες λιθογραφίες κυνηγιού υδροβίων με πυροβόλα μουσκέτα, στη λιμνοθάλασσα της Βενετίας! Για τη Δημητσάνα έχουμε αναφορές περί συλλογής νίτρου από το 1691... Εφτανε τις 2.500 οκάδες ετησίως και προοριζόταν για παρασκευή πυρίτιδας κάτω από την τουρκική κυριαρχία.
Πανοραμική άποψη της σημερινής Δημητσάνας.
Πανοραμική άποψη της σημερινής Δημητσάνας.

Από αυτήν την πυρίτιδα, όμως, κάποια λαθραία ποσότητα δεν κατέληγε στις κρατικές μπαρουταποθήκες των Οθωμανών. Αντιθέτως, διοχετευόταν -μέσω λαθρεμπορίου- σε όλα τα Βαλκάνια , στους... εκτός νόμου κλέφτες, στους επαγγελματίες κυνηγούς και στους ανυπότακτους ορεσίβιους οπλοφόρους.

Στη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας, η ορεινή βαλκανική μαστιζόταν από τη ληστεία, την αρπαγή, τις βεντέτες και τις αντεκδικήσεις. Η κτηνοτροφία μαστιζόταν από διαρκείς κινδύνους, όπως η ζωοκλοπή και τα άγρια αρπακτικά. Παρά το καθεστώς γενικής απαγόρευσης της οπλοκατοχής στα αστικά κέντρα και στις πεδινές περιοχές, η υπόλοιπη ορεινή χώρα είχε -εξ ανάγκης- ένα πιο ανεκτικό καθεστώς... Χωρίς να είναι τυπικά νόμιμη, η οπλοκατοχή ήταν πάντα παρούσα στην ορεινή Στερεά , στη Θεσσαλία και στην Ηπειρο υπό τη διοίκηση του Αλή Πασά .Ο Αλή ήταν φιλελεύθερος με τη διακίνηση των όπλων, καθώς υπήρξε και ο ίδιος... μέγας οπλολάτρης!

Γκραβούρα εποχής. Ορεσίβιοι βοσκοί όλοι οπλισμένοι.

Οι ορεσίβιοι αγροτικοί πληθυσμοί οπλοφορούσαν ακόμα και στο χωράφι, με τα γνωστά -φτηνής κατασκευής- καριοφίλια, με την ανοχή της οθωμανικής διακυβέρνησης που δεν έφτανε στα λημέρια τους. Εκ μέρους των Οθωμανών υπήρξαν κάποιες προσπάθειες να ανατρέψουν την κατάσταση, αλλά μετά το 1680 αδυνατούσαν πλήρως να ελέγξουν το λαθρεμπόριο όπλων, που περνούσαν στην ελληνική χερσόνησο προερχόμενα από τα οπλοκατασκευαστικά κέντρα της Βαλκανικής και τη Μάνη...

Μόνο η υπέρτατη φτώχεια και εξαθλίωση που επέβαλλαν οι Οθωμανοί της δεύτερης τουρκοκρατίας κατάφερε να αφοπλίσει τον πελοποννησιακό πληθυσμό, που ήταν και ο πλέον πυκνός στη χώρα. Οι ταξιδιώτες, οι κυνηγοί, οι βοσκοί, οι επίσκοποι και οι αρματολοί επιτρέπονταν να οπλοφορούν και συχνά έφεραν μαζί τους γραπτή τέτοια εντολή.
Υπήρχαν πολλοί κυνηγοί -σαν τον Ζούκο που έσωσε το Μεσολόγγι- οι οποίοι ασκούσαν επαγγελματικό κυνήγι για βιοπορισμό, ενώ έκαναν και... εξαγωγές τομαριών, εξασφαλίζοντας τους πόρους που είχαν ανάγκη για να αγοράσουν πυρίτιδα.

Η ποιότητα...
Ο Ράντολφ αναφέρει πως το 1686 στη Μάνη, η έλλειψη πυρίτιδας ήταν τέτοια που πολλοί Μανιάτες χρησιμοποιούσαν σφεντόνες... για να σκοτώσουν πουλιά στο φτερό! Μόλις λίγα χρόνια πριν, οι οπλόφιλοι Μανιάτες είχαν... απειλήσει με εξέγερση τους Βενετούς, για να τους πουλήσουν πυρίτιδα.

Η χαμηλή ποιότητα της πυρίτιδας εκείνης της εποχής, ήταν ένα άλλο, μεγάλο... και απρόβλεπτο πρόβλημα. Πηγές της εποχής αναφέρουν χαρακτηριστικά περιστατικά, όπως με τον συνοδό μιας αγγλικής αποστολής που πυροβόλησε έναν λαγό...
- «...Το εμπροσθογεμές ήταν γεμάτο με τέσσερις μολυβένιες μπίλιες και μεγάλη ποσότητα πυρίτιδας. Ο δραγουμάνος έπεσε στο χώμα γιατί το όπλο κλώτσησε δυνατά. Πέρασε αρκετή ώρα για να μπορέσει να μιλήσει και να βεβαιωθεί ότι δεν έσπασε τα πλευρά του»...
Γενικά, η ποιότητα αυτής της πυρίτιδας υστερούσε αρκετά σε σχέση με την αγγλική, που ήταν περιζήτητη και από τον τουρκικό στρατό.
Η μαύρη πυρίτιδα ήταν η ασφαλιστική δικλίδα, το διαβατήριο επιβίωσης αυτής της βίαιης και σκλαβωμένης κοινωνίας, που ζούσε υπό το οθωμανικό καθεστώς του τρόμου, της αυθαιρεσίας και της απειλής... Ετσι έγινε απαραίτητη σε όλους, όσο ακριβή και να ήταν, γιατί η πιθανή έλλειψή της μπορεί να είχε τρομακτικές συνέπειες!
Με τα κέντρα κατασκευής πυρίτιδας, όπως η Δημητσάνα, συνέβαινε ένα παράδοξο: διατηρούσαν την αυτονομία τους ως προς την οθωμανική διοίκηση, αρκεί να παρήγαγαν και να παρέδιδαν τη συμφωνημένη ποσότητα πυρίτιδας.
Στους μπαρουτόμυλους, τα τρία υλικά τρίβονταν πρώτα ξεχωριστά, ενώ στη συνέχεια αναμειγνύονταν όλα μαζί με προσθήκη μικρής ποσότητας νερού, ώστε να μετατραπούν σε μια ομοιογενή μάζα (τον λεγόμενο «χαλβά»), με διαρκές ζύμωμα.
Οταν το μείγμα έπαυε πια να «λερώνει τα δάκτυλα», το κοσκίνιζαν και το άπλωναν στον ήλιο για στέγνωμα... Στη συνέχεια έβαζαν τους κόκκους σε ένα βαρέλι -τη γιαλίστρα- και τους περιέστρεφαν μέχρι να λειανθούν μεταξύ τους. Ενα τελικό κοσκίνισμα ξεχώριζε τις ποιότητες της πυρίτιδας, που διαχωριζόταν ανάλογα με το μέγεθος των κόκκων.
Το 1819 η Δημητσάνα απέκτησε βιομηχανικά υδροκίνητα πυριτιδοποιεία, από τη συντονισμένη προσπάθεια των αδελφών Σπηλιωτόπουλων, που επένδυσαν σε αυτά όλη τους τη μεγάλη περιουσία εν όψει του απελευθερωτικού Αγώνα! Οι Σπηλιωτόπουλοι επένδυσαν εκατό χιλιάδες γρόσια στην αγορά νίτρου από ξένες και ντόπιες αγορές, με το πρόσχημα... δήθεν εμπορίου με τα νησιά. Πρώτα έχτισαν έναν μπαρουτόμυλο και μετά... τους έφτασαν σε δεκατέσσερις! Η δουλειά τους κινητοποίησε την καχυποψία των Τούρκων από την Τριπολιτσά, που έστειλαν καϊμακάμη για έλεγχο. Φαίνεται όμως πως ο «ελεγκτής»... δωροδοκήθηκε και αποσιώπησε την υπόθεση.
Μέχρι το 1824, οι μπαρουτόμυλοι της Δημητσάνας είχαν στείλει 13.000 οκάδες πυρίτιδας σε? «άπασας επαρχίας της Πελοποννήσου και Στερεάς, Κασσάνδρα, Αθω, Θεσσαλία, Μακεδονία ,Κρήτη και άλλας νήσους», όπως αναφέρουν τα ιστορικά αρχεία. Η πυρίτιδα αυτή δεν πωλείτο, δεν εισπράττονταν χρήματα με την παράδοσή της... Η συναλλαγή γινόταν με... «μόνας αποδείξεις δια να πληρωθώσιν εν καιρώ, από το Γένος»!
Στο νεότερο ελληνικό κράτος, η κυνηγετική μαύρη πυρίτιδα παραγόταν κατόπιν παραγγελιών των καταναλωτών αντί 3 δραχμών η οκά. Και η κυνηγετική πυρίτιδα ήταν η ακριβότερη, λόγω των λεπτότερων και ομοιογενών κόκκων.
Η χρήση της μαύρης πυρίτιδας σε λειόκαννα όπλα μικρού βεληνεκούς, το κόστος της και η δυσκολία στη διακίνησή της, επέβαλε τη διαμόρφωση μιας αντάρτικης τακτικής μάχης στους ορεσίβιους κλέφτες, παρόμοια με την κλασική ενέδρα των ορεσίβιων επαγγελματιών κυνηγών της εποχής. Των κυνηγών δηλαδή που εξήγαγαν από τα λιμάνια της υπόδουλης χώρας αρκουδοτόμαρα και λαγοτόμαρα σε «μπάλες» προς όλη την Ευρώπη!

ΤΟ ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ;
Την τελευταία μέρα του κυνηγίου, θέλησα να ρίξω με το «μπροσθόγιομο» δύο αποχαιρετι-στήριες τουφεκιές, έτσι σαν φόρο τιμής στους κοντοχωριανούς μου της Δημητσάνας... Ετσι, για να τις ακούσουν εκεί πάνω οι Σπηλιωτόπουλοι και να ευφρανθούν!

Ομως, στο σύγχρονο ελληνικό κράτος, η μαύρη πυρίτιδα αντιμετωπίζεται υπό τους δρακόντειους νόμους «των όπλων και των εκρηκτικών», και η εξεύρεσή της είναι πρακτικά αδύνατη στα οπλοπωλεία.

ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΛΛΗΣ 


http://www.ethnos.gr/